Pomnik upamiętniający miejsce, w którym znajdowała się Wielka Synagoga zniszczona podczas II Wojny Światowej.

Pomysł projektu "ZŁOTA MACEWA" zrodził się w 1999 r., czyli w roku narodzin Koła Naukowego Socjologów. Pewnie nikt dokładnie nie pamięta już, jaki był pierwotny zamysł, gdyż projekt wciąż rozwijał się, by przyjąć obecną formę (przypuszczam, że wciąż jeszcze nie ostateczną). Pomysł na nasze działania zrodził się z potrzeby ożywienia wielokulturowego środowiska w Białymstoku, które czasem o tej swojej zalecie zdaje się zapominać.

Postanowiliśmy zająć się poznaniem historii i losów mniejszości żydowskiej w Białymstoku oraz podjąć próbę ochrony żydowskiego dziedzictwa kulturowego, jakim jest cmentarz żydowski. Białystok jako miasto wielokulturowe nie może zapomnieć o tych, których już nie ma, a którzy stanowili kiedyś jego integralną część. Sądzimy, że dzięki naszym działaniom przybliżymy zainteresowanym nieznane fakty, przełamiemy stereotypy, przypomnimy o potrzebie poszanowania odmienności i ciekawości innej kultury.
Ktoś mógłby zapytać: dlaczego właśnie Żydzi, przecież to już historia? Odpowiedź nie jest wcale trudna: ponieważ to nas interesuje, ponieważ wcale nie jest to historia odległa, ponieważ tylko dzięki poznaniu dziedzictwa kulturowego Białegostoku możemy świadomie kształtować jego dzisiejszy obraz.

Obecnie nad realizacją projektu pracuje grupa 11 osób, wszyscy jesteśmy studentami socjologii Uniwersytetu w Białymstoku. Nasze działania przebiegają dwutorowo: część edukacyjna to organizowane przez nas spotkania z historykami, pisarzami, dziennikarzami - te wykłady i spotkania stwarzają możliwość poznania kultury i historii, ale także dają nieczęstą przecież możliwość dyskusji z przedstawicielami świata żydowskiego. Nasze wykłady gromadzą liczną publiczność, co jest dla nas znakiem, że podążamy we właściwym kierunku.

Cmentarz żydowski przy ulicy Wschodniej w Białymstoku.

Druga część projektu to prace na cmentarzu żydowskim przy ul. Wschodniej w Białymstoku. Dane z 1912 roku mówią o 73.950 żydowskich mieszkańcach Białegostoku, co stanowiło około 75% ludności miasta. Pomimo tego do dzisiaj zachowały się tylko nieliczne ślady tej obecności. Cmentarz jako jedno z niewielu zachowanych świadectw obecności społeczności żydowskiej w Białymstoku ulega zniszczeniu. Chcemy ocalić pamięć o tych, którzy tu kiedyś żyli, spisujemy więc inskrypcje na macewach i przekazujemy dokumentację amerykańskiej organizacji JewishGen zajmującej się tworzeniem baz danych o cmentarzach żydowskich w Europie. Uważamy, że możliwe jest zwiększenie lokalnej identyfikacji młodych mieszkańców Białegostoku poprzez poznanie historii naszego miasta. Chcielibyśmy więc włączyć w opiekę nad cmentarzem młode pokolenie Białostoczan, ucząc ich poszanowania tradycji innych kultur i narodów, które współtworzyły i nadal współtworzą historię Białegostoku.

Nasz kolejny pomysł to stworzenie nowych podstaw dla dialogu polsko-żydowskiego. Na wiosnę 2003 planujemy kolejną odsłonę projektu - "Złota Macewa - Spotkanie". Chcemy zaprosić do Białegostoku grupę młodych ludzi z Izraela, chcemy pokazać im Polskę "żywą", piękną i przyjazną. W naszym odczuciu młodzież izraelska przyjeżdżająca do Polski, by odwiedzić miejsca Zagłady, jeśli nie ma szansy poznać nas, młodych Polaków, powraca do Izraela z niepełnym obrazem Polski, która jest Polską ludzi martwych, a nie żywych. "Złota Macewa - Spotkanie" to wspólny spływ kajakowy jedną z pięknych rzek naszego regionu, wspólne rozmowy przy ognisku, a w końcu wspólna praca na cmentarzu przy ewidencji macew. Nasz pomysł spotkał się z wielkim poparciem i zainteresowaniem Ambasadora Izraela w Polsce Szewacha Weissa. Jest to dla nas dowód na to, że potrzeba nowego dialogu między nowymi pokoleniami jest odczuwalna z obu stron.
W przyszłości chcielibyśmy wydać album o cmentarzu przy ul. Wschodniej.

W tym miejscu chcialibyśmy podziękować wszystkim tym, którzy docenili nasze działania, pomogli nam, wsparli nas finansowo lub zechcieli odwiedzić Białystok na nasze zaproszenie.
Projekt realizowany jest w ramach programu "Dialog dla przyszłości" Fundacji Forda oraz Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce.

W realizacji projektu współpracujemy z:

- Ośrodkiem Pogranicze Sztuk, Kultur, Narodów w Sejnach oraz Fundacją Pogranicze (Projekt został przygotowany w ramach programu Szkolenia Liderów Projektów Społeczno -Kulturalnych w Regionach Pogranicza : "Szkoła Pogranicza" 1999/2000),

- Żydowską Gminą Wyznaniową w Warszawie,

- Państwową Służbą Ochrony Zabytków, Oddział w Białymstoku,

- Instytutem Socjologii Uniwersytetu w Białymstoku,

- Wydziałem Kultury Urzędu Miasta,

- Białostockim Ośrodkiem Kultury,

- Białostockim Ośrodkiem Badań Inicjatyw Społecznych.